Aynalı Çarşı
Çanakkale’nin Kalbi: Aynalı Çarşı’nın Gerçek Hikayesi ve Kitabesi
Aynalı Çarşı, Çanakkale denilince akla gelen ilk yerlerden biri olan, meşhur türkülere konu edilmiş Aynalı Çarşı, sadece bir alışveriş noktası değil, aynı zamanda şehrin hüzünlü tarihinin sessiz bir tanığıdır. Peki, “Çanakkale içinde aynalı çarşı” dizelerindeki o gizemli çarşının hikayesini ne kadar biliyoruz?
Aynalı Çarşı Ne Zaman ve Kim Tarafından Yapıldı?
Resmi kayıtlara ve girişindeki kitabeye göre Aynalı Çarşı, 1889 (Hicri 1307) yılında, Sultan II. Abdülhamid’in padişahlığı döneminde inşa edilmiştir. Çarşının banisi, Çanakkale’nin önde gelen Musevi ailelerinden biri olan İlya Halyo’dur.
Ancak bazı iddialar ve Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’ndeki notlar, çarşının çok daha eski bir geçmişi olabileceğini, İlya Halyo’nun ise mevcut yapıyı onarıp tekrar hayata kazandırdığını düşündürmektedir.
“Aynalı” İsmi Nereden Geliyor?
Bugün çarşı girişinde gördüğümüz büyük aynaların aslında çarşının özgün yapısıyla bir ilgisi yoktur. “Aynalı” isminin kökenine dair en güçlü teori şudur:
-
Eskiden çarşı içerisinde atlar için koşum ve süs eşyaları satılıyordu.
-
“Ayna” adı verilen süslü at gözlüklerinin bu çarşıda yoğun olarak satılması, halk arasında bu ismin yerleşmesine neden olmuştur.
Savaşın ve İşgalin İzleri: Bir “Ahır” Olarak Aynalı Çarşı
Aynalı Çarşı’nın tarihi ne yazık ki her zaman ışıltılı değildi:
-
1915 Mart: Gelibolu çıkartması sırasındaki bombardımanlar ve çıkan yangınlar çarşıyı büyük ölçüde tahrip etti.
-
1918-1921: İngiliz işgali sırasında çarşı, İngilizlerin atlarını barındırdığı bir “ahır” olarak kullanıldı.
-
Cumhuriyet Dönemi: Uzun süre yıkık kalan ve bedesten arsası olarak görülen alan, daha sonra yapılan 14 dükkanla yeniden canlandırıldı.
Aynalı Çarşı Kitabesi ve Türkçesi
Çarşı Caddesi üzerinden geldiğinizde sizi karşılayan beyaz mermer kitabede, dönemin zarif “talik” yazı tarzıyla şu ifadeler yer alır:
Kitabe Özeti: Adaletli Sultan Gazi II. Abdülhamid’in lütfuyla, Musevi uyruğundan sadık İlya Halyo’nun çabalarıyla yaptırılmış, gönüllerde yer tutan çarşıdır.
